Enerika Bijač
tłumaczenie z języka chorwackiego:
Aleksy Wróbel i Bronisław Kotwicz
redakcja, projekt okładki, opracowanie graficzne:
© Wiesław Fałkowski | ArtNotes
Enerika Bijač, poetka i malarka, pisze prozę, krytykę literacką i artystyczną oraz eseje. Urodziła się w Zavali w gminie Slivno w 1940 r. Zdobyła dyplom na Slavistyce na Fakultecie Filozoficznym w Zagrzebiu. Studiowała też język francuski i literaturę. Żyje i tworzy w Koprivnicy.
Zielona łza wszechświata Eneriki Bijač to tom poezji, w którym intymność spotyka się z kosmosem, a najprostsze doświadczenia – miłość, pamięć, samotność, bliskość wody, ziemi, światła i słowa — zostają podniesione do rangi metafizycznego zapisu istnienia. To poezja czuła, ale nie sentymentalna; skupiona na uczuciu, lecz jednocześnie stale przekraczająca granice osobistego wyznania.
Enerika Bijač pisze tak, jakby każde słowo miało własny oddech i własną pamięć.
W jej wierszach powracają motywy światła, rzeki, morza, śladu, dłoni, głosu, nieba
i nieskończoności. Nie są to jednak dekoracyjne obrazy, lecz elementy większego porządku duchowego. Poetka nie opisuje świata wyłącznie po to, by go nazwać. Raczej próbuje usłyszeć, w jaki sposób świat odpowiada człowiekowi – poprzez wodę, ciszę, ruch, miłość, przemijanie i pamięć.
Szczególnie ważne miejsce w tym tomie zajmuje słowo. Słowo nie jest tutaj wyłącznie narzędziem poetyckiego zapisu. Jest śladem obecności, próbą ocalenia, sposobem przeciwstawienia się rozpadowi. Wiersze Eneriki Bijač często sprawiają wrażenie zapisywanych na granicy: między tym, co było i co dopiero nadejdzie; między ciałem i duchem; między ziemią i kosmosem; między utratą i nadzieją.
Ta graniczność nadaje im ton skupiony, chwilami modlitewny, ale pozbawiony łatwej deklaratywności.
Tytułowa „zielona łza wszechświata” jest obrazem bardzo trafnym dla całej książki. Łza oznacza kruchość, wzruszenie, ból, ale także oczyszczenie. Zieleń przywołuje życie, odradzanie się, trwanie natury. Wszechświat otwiera perspektywę nieskończoności. W tym jednym obrazie spotykają się więc trzy podstawowe napięcia tej poezji: ludzka rana, biologiczna żywotność i kosmiczna tajemnica.
Tom ma również wartość spotkania międzykulturowego. Dwujęzyczny charakter publikacji pozwala czytać poezję Bijač jako głos chorwacki wprowadzony w polski obieg literacki. Przekład Aleksego Wróbla i Bronisława Kotwicza zachowuje zasadniczy rytm tej poezji: jej miękkość, obrazowość, medytacyjność
i charakterystyczne zawieszenie między konkretem a metafizyką. Czytelnik otrzymuje książkę, która nie tyle opowiada historię, ile tworzy przestrzeń do zatrzymania się.
Najmocniejsze są tu wiersze, w których poetka łączy obraz natury z doświadczeniem duchowym: wodę z pamięcią, światło z miłością, brzeg z przejściem, słowo ze śladem. Poezja ta nie szuka efektownej puenty. Jej siłą jest powtarzalny, cichy ruch: od obrazu do refleksji, od refleksji do modlitwy, od modlitwy do milczenia.
Zielona łza wszechświata to książka dla czytelników, którzy w poezji szukają nie literackiej gry, lecz skupienia. To tom delikatny, jasny i duchowo otwarty. Nie narzuca interpretacji, lecz zaprasza do wejścia w świat, w którym miłość, słowo
i pamięć próbują ocalić człowieka przed rozproszeniem. Enerika Bijač przypomina,
że poezja może być formą czułej obecności – śladem zostawionym na granicy widzialnego i niewidzialnego.
